نقش بازی در ایجاد خلاقیت و پرورش کودکان

 

نقش بازی در ایجاد خلاقیت و پرورش کودکان

   
 
رسول گرامی اسلام(ص) می‏فرمایند: چه خوب و محبوب است که فرزند انسان در خردسالی، بازی گوش و پر تلاطم و باشد تا این حالت طغیان آمیز او در بزرگسالی از شخصیتی سر برآورد که از حلم و خویشتن داری و مقاومت و پایداری برخوردار باشد . 
تعریف بازی :
بازی وسیله طبیعی کودک برای بیان و اظهار خود است . آلفرد آدلر روانشناس معروف می‏گوید: هرگز نباید به بازی‌ها به عنوان روشی برای وقت کشی نگاه کرد. برای درک بیشتر بازی کودکان، می‏بایست آنان را هنگام بازی مورد مشاهده قرار داد. آنان از طریق بازی، احساسات، ناکامی‌ها و اضطراب‌های خود را بیان می‏دارند.(ریاحی، ص5، 1380 )
بازی برای کودکان همانند کلام برای بزرگسالان است. فعالیت و بازی در واقع تلاش کودک برای کنار آمدن با محیط است که او از این طریق خود را می‌یابد و دنیا را درک می‏کند .
 
 
انواع بازی
 
بر اساس نظر پیاژه، سه دسته اصلی بازی‌ها عبارتند از :
1- بازی‏های تمرینی: فعالیتی لذت بخش همراه با مهارت‌های بدنی . Play 
2- بازی‏های سمبلیک (نمادی ): آن دسته از بازی‏ها هستند که کودک، خود آن را درست کرده، به تنهایی بازی می‏کند و معمولا در این گونه بازی‏ها مقدار زیادی تقلید و وانمود سازی وجود دارد .
3- بازی‏های دارای قواعد و مقررات: این بازی‏ها، بازی‏های اجتماعی هستند که قواعد و مقررات دارند و توسط گروه تحمیل می‏شوند. نقض مقررات در این بازی‏ها محکوم است.(ریاحی، ص9، 1380 )
تعریف خلاقیت :
آن‌چه کودک انجام می‌دهد و یا می‌گوید می‌تواند خلاقیت به حساب آید در صورتی که دو ضابطه را تامین کند :
اول: آن که اساسا باید با کارهایی که کودک قبلا انجام داده یا تمام چیزهایی که قبلا دیده و شنیده است، متفاوت باشد . 
دوم: آن که نباید فقط متفاوت باشد بلکه باید صحیح بوده و در جهت رسیدن به یک هدف مفید باشد و به طریقی برای کودک جذابیت داشته و معنی دار باشد.(ریاحی، ص52،53، 1380 )
رابطه بازی با خلاقیت
بازی عمده ترین شکل فعالیت کودک و مناسب‏ترین آن برای بروز و رشد استعداد ایجادگری و خلاقیت او به شمار می‏رود. بازی در کودک تحول ایجاد می‏کند . بازی نقشی عمده و اساسی در پرورش، رشد آفرینندگی و خلاقیت کودک ایفا می‏کند. کوشش و فعالیت، به وجود آورنده خلاقیت و ایجادگری است و فعالیت‌های گوناگون کودک نیز در صورت وجود شرایط لازم، نخستین جوانه‏های خلاقیت، ایجادگری و آفرینندگی را پدیدار می‏کند . پژوهش‏هایی که در حوزه روانشناسی، تعلیم و تربیت صورت گرفته است و تجارب گران‌بهایی که کسب شده، همگی به این تاکید دارند که آغاز رشد آفرینندگی، ایجادگری و خلاقیت در کودکان در سنین آمادگی پیش از دبستان است. در این سن، خصلت فعالیت کودک نسبت به دوران خردسالی، تغییر می‏یابد و روابط جدیدی میان تفکر و عمل وی پیدا می‏شود. در کودکان 6-7 ساله، معمولا فکر و ایده به شکل انتخاب موضوع برای بازی‏ها، نقاشی‏ها و تعریف قصه‏ها تظاهر می‏کند و یا چیزی می‏سازد، هدف معینی ندارد، بعدها در او تمایل به ساختن ماشین یا ترسیم خانه به وجود می‏آید. اما بعدا یعنی در سنین آمادگی، پیش از شروع بازی یا پیش از آغاز فعالیت دیگری قصد خود را می‏داند و به تدریج اعمالش تابع ‏نقشه و هدف می‏گردد. در ابتدا، نقشه کودک چندان استوار نیست و تحت تاثیرات اتفاقی تغییر پیدامی‏کند.(ریاحی،ص73، 1380)
چگونه می توان بازی‏های کودکان را به سوی خلاقیت پروری سوق داد؟
1-کودکان در انتخاب بازی آزاد باشند، یعنی مربی و والدین بازی را برای بچه‏ها انتخاب نکنند و به او القاء ننمایند .
2-در بازی به فضای آن توجه شود، یعنی مشخصات فضای بازی رغبت، تخیل و تفکر طوری برای کودک فراهم شود که او برای رسیدن به زندگی سرشار مورد مساعدت قرار گیرد . 
3-کودک به سوی بازی‌های تخیل انگیز سوق داده شود و در این راستا می‏بایست ظریف و غیرمستقیم عمل کرد .
4-داخل کردن کودکان فکور و متفکر به عنوان همبازی، خود به خود زمینه فکری بازی را گسترش می‌دهد و موجب نزدیکی بازی به خلاقیت می‏گردد .
5-تا جایی که بازی کودک موجب به هم ریختن برنامه های زندگی نشود، لطمه‏ای به بار نیاورد و مزاحمتی برای دیگران ایجاد نکند نباید از آن، جلوگیری شود.(ریاحی،1380،ص80 ) 
چند توصیه به والدین و مربیان درباره بازی کودکان
1-مربیان و والدین می‏بایست بازی کودک را به عنوان یک تمایل طبیعی و نشانه ای از زندگی تصور کنند و بازی نکردن او را نشانه‏ای از غیر طبیعی بودن تلقی نمایند .
2-بازی به عنوان وسیله‏ای برای تجربه اندوزی و مهارت آموزی در نظر گرفته شود .
3-توجه به بازی کودکان از لحاظ :
الف)میزان بازی ب)برنامه بازی ج)گرایش د )همبازی 
(ریاحی،1380،ص84-83 )
 

برگرفته از نقش بازی در ایجاد خلاقیت و پرورش کودکان - مولف: ابوالقاسم ریاحی - چاپ اول - پاییز 1380 - نشر پرنیان

بازگشت به لیست مقالات